De vloek van een familie

‘Je moest geheimen laten waar ze hoorden: in het rijk van het zwijgen. Vooral de waarheid over ‘De Gebeurtenis’ mocht niemand te weten komen, te gevaarlijk, het toneel van het voorval was immers nog altijd het diepste zuiden van Italië, het kon tot wraakacties leiden, erover schrijven was ronduit roekeloos..’

Het geheugen gaat mild om met het verleden

Het verhaal begint bij de eerste wereldoorlog, mei 1915: ‘de Italianen hebben ons de oorlog verklaard. Jullie moeten weg, allemaal!’ Aldus de deken tijdens de ochtendmis. De achtjarige Zora vertrekt met haar jongere broers met paard en kar naar Ljubljana, waar haar vader vooruitziend een huis gekocht had. Een deel van haar geboortedorp Bovec zou later in de oorlog door een Duitse gifaanval verwoest worden.

Evocatie

B35228D1-3440-4F81-B169-981D1F06066A

Elk hoofdstuk gaat in sprongen telkens enkele jaren verder, maar dat belet niet dat de lezer een ware evocatie van een tijdperk voorgeschoteld krijgt. De opkomst van het fascisme van el duce Mussolini is daarin doorslaggevend. Een figuur als Trotzki vindt Zora zoveel spannender, fascinerend, zelf wil ze deelnemen aan het wereldgebeuren, sterker nog , aan de verandering van de wereld.
Zora, de grootmoeder van de auteur, is dan ook een boeiend figuur.

Haar licht leek net iets helder te schijnen dan dat van de meeste mensen om haar heen, het was een voortdurende gloed van binnenuit, ze gloeide zelfs wanneer ze zich onbekeken waande, alsof ze erop gebrand was iets heel groots te verrichten.’

De auteur met dezelfde naam, Zora, brengt hier een uitermate fascinerend portret van zowel een bepalend Italiaans tijdvak als van haar grootmoeder, die er bovendien een vedetterol in speelt. Een rol als fanatieke activiste en moeder van drie zonen: uiteindelijk faalt ze in beide. Dat is het drama van het boek.

Zij wilde opbouwen, de deur openzetten voor nieuwe dingen, nieuwe technieken, nieuwe ideeën, nieuwe mensen, daarom was het communisme zo spannend voor haar, dan konden er ingrijpende dingen gebeuren, een maatschappij zou abrupt veranderen, niet sluipenderwijs, en zij kon daaraan meewerken.

Zora raakt in de ban van maarschalk Tito en dat verandert haar leven en dat van haar familie. In Bari leefde ze een rijk bourgeoisleventje als saloncommunist – haar man is een bekend radioloog en geneesheer. Ze droomt van meer activisme. Nadat Joegoslavië al na zes dagen gecapituleerd was en ook Slovenië in vreemde handen gevallen was, moest er iets gebeuren. ‘Altijd maar analyseren en becommentariëren en klagen, dat vond ze niet genoeg meer. Ze wilde vechten!
Vijfenveertig was ze toen.

Bondgenote, laten we de berg op gaan,
Waar de jonge proletariërs vallen,
Bongenote, kom met ons mee naar het bos,
Want de vrijheid komt niet vanzelf’

Lege plekken

Het boek eindigt met een overweldigende en ontroerende monoloog van de dan 84-jarige Zora, eenzaam en verlaten in een rusthuis. Het is meteen het hoogtepunt van het boek. En tegelijk maakt het zowat alles duidelijk.

‘Ik moest bewijzen dat ik tot meer in staat ben. Niet hun iets bewijzen, mijzélf iets bewijzen! Je hoeft altijd alleen maar jezelf iets bewijzen. Als je van jezelf overtuigd bent, ben je dat ook naar buiten toe, dat is ware soevereiniteit. Niets is belangrijker dan soevereiniteit.’

Maar tegelijk leidt het tot eenzaamheid.

‘Het is mijn lot om verlaten te worden, elke keer werd ik verlaten, bleef ik alleen achter (…) Met elk verlies word je minder, een mens vol lege plekken in zijn eigen wezen, wie niet meer compleet is, vergeet, vergeet zijn eigen geschiedenis, de lege plekken vormen samen één zwart gat, dat zo groot wordt dat je er op een gegeven moment in valt en oplost in het niets.’

Zorissima Grandissima

‘De maarschalk’ is een onovertroffen portret van een vrouw die fanatiek gelooft in haar idealen: ‘gelijkheid, alles draait om gelijkheid’. Communisme betekende voor haar aristocratie voor iedereen.
Met die gedachte gaat ze ten onder, maar wat wordt het met fijne pennenstreken, met geduld en oog voor detail, prachtig geschilderd door haar Zwitserse kleindochter Zora. Ze oordeelt nergens, ze tekent geen karikatuur maar een levensecht levensverhaal van een vrouw die droomde van een andere wereld en daarin standvastig, koppig, heerszuchtig kon zijn. Dat maakt het mooi en overweldigend want een leven zoals het is kan indrukwekkend zijn, ook al is die hoofdpersoon geen ‘santa maria’, geen held. Een Zorissima Grandissima, zoals iemand haar noemde.
Dat is de ingetogen en respectvolle nagedachtenis die Zora hier te boek gesteld heeft.

______________

De maarschalk – Zora del Buono
Uitg.: Meulenhoff – Vert. Michel Bolwerk
Hardcover – 332 blz – €22,99
isbn: 978 90 290 945 97

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s